Zdrowie mężczyzn to nie temat tabu. Urolog dr n. med. Kamil Bochynek o profilaktyce, wstydzie i podejściu Polaków do zdrowia

Choć świadomość zdrowotna mężczyzn w Polsce rośnie, wielu z nich nadal trafia do lekarza zbyt późno. O profilaktyce, barierach psychologicznych i najważniejszych badaniach mówi dr n. med. Kamil Bochynek – urolog, chirurg i androlog z Podhalańskiego Szpitala Specjalistycznego im. Jana Pawła II w Nowym Targu.

Męskie zdrowie – nadrabiamy zaległości

Jeszcze kilkanaście lat temu zdrowie mężczyzn było zdecydowanie rzadziej obecne w przestrzeni publicznej niż profilaktyka zdrowia kobiet. Kampanie edukacyjne skupiały się głównie na raku piersi czy szyjki macicy, natomiast mężczyźni często pozostawali poza głównym nurtem działań profilaktycznych.

– Rzeczywiście można odnieść wrażenie, że jeszcze do niedawna zdrowie mężczyzn było traktowane nieco po macoszemu. Natomiast dziś ten temat zdecydowanie znajduje swoje miejsce i to bardzo dobrze. Świadomość rośnie, pojawiają się kampanie społeczne, coraz więcej mówi się o profilaktyce, ale wciąż jest jeszcze dużo do zrobienia, jeśli chodzi o realne nawyki zdrowotne mężczyzn – podkreśla dr n. med. Kamil Bochynek.

Lekarz zaznacza, że choć akcje takie jak Movember zwiększają świadomość, profilaktyka nie powinna być ograniczona do jednego miesiąca w roku.

– Listopad oczywiście jest bardzo ważny, bo skupia uwagę społeczną, natomiast o zdrowiu trzeba pamiętać przez cały rok. Profilaktyka nie działa punktowo – to proces, który powinien towarzyszyć nam na co dzień – dodaje.

Styl życia – fundament zdrowia

Eksperci są zgodni: styl życia współczesnych mężczyzn w dużej mierze determinuje ich stan zdrowia. Przewlekły stres, brak snu, siedzący tryb pracy, używki i niewłaściwa dieta mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie całego organizmu – w tym układu hormonalnego i urologicznego.

– W obecnych czasach, oprócz samej profilaktyki chorób nowotworowych, powinniśmy patrzeć na zdrowie mężczyzny w sposób całościowy. To znaczy nie tylko reagować na objawy, ale dbać o cały organizm – o właściwą dietę, aktywność fizyczną, odpowiednią ilość snu, ograniczenie używek. Bardzo ważna jest również gospodarka hormonalna, która wpływa na wiele aspektów zdrowia, w tym na płodność, libido czy ogólne samopoczucie – wyjaśnia urolog.

Dlaczego mężczyźni unikają urologa?

Mimo rosnącej świadomości wielu mężczyzn nadal unika wizyt u urologa. Przyczyną są zarówno bariery psychologiczne, jak i utrwalone stereotypy.

– Jeszcze do niedawna wstyd i strach przed wizytą u urologa były bardzo silne. Dziś powiedziałbym, że powoli zaczynamy mówić o tym w czasie przeszłym, ponieważ młodsze pokolenia są coraz bardziej świadome i bardziej odpowiedzialne za swoje zdrowie. Natomiast nadal zdarzają się pacjenci, którzy odkładają wizytę, licząc, że problem sam zniknie, co niestety często prowadzi do opóźnienia diagnozy – mówi dr Bochynek.

Jednym z najczęstszych powodów obaw jest badanie per rectum, czyli badanie przez odbytnicę, które pozwala ocenić stan prostaty.

W rzeczywistości jest to krótkie, kilkudziesięciosekundowe badanie wykonywane w warunkach zapewniających pełną intymność pacjenta. Lekarz używa rękawiczki oraz żelu zmniejszającego dyskomfort, a samo badanie nie jest bolesne – może być co najwyżej nieco nieprzyjemne.

Specjaliści podkreślają, że jest to jedno z podstawowych i bardzo wartościowych badań diagnostycznych, które może pomóc wykryć poważne choroby na wczesnym etapie.

– Warto jasno powiedzieć, że badanie urologiczne, w tym badanie per rectum, przebiega w warunkach pełnego poszanowania intymności pacjenta. Jest krótkie, bezpieczne i dla lekarza absolutnie rutynowe. Natomiast dla pacjenta często okazuje się znacznie mniej stresujące niż się wcześniej obawiał – dodaje lekarz.

Wizyta u urologa – jak wygląda?

Wbrew obawom wielu pacjentów wizyta u urologa nie zaczyna się od badań, lecz od rozmowy.

– Każda wizyta rozpoczyna się od dokładnego wywiadu, czyli rozmowy z pacjentem. To bardzo ważny etap, ponieważ pozwala zrozumieć problem i dobrać odpowiednie badania. Dopiero później, w zależności od wskazań, przeprowadzane są kolejne elementy diagnostyki. Wszystko odbywa się w sposób uporządkowany i dostosowany do konkretnej sytuacji pacjenta – tłumaczy dr Bochynek.

Profilaktyka – co i kiedy badać?

Kluczowym elementem dbania o zdrowie jest regularna kontrola.

– Jeżeli mówimy o profilaktyce, to każdy mężczyzna powinien wiedzieć, że po 45. roku życia powinien zgłaszać się do urologa regularnie, nawet jeśli nie ma żadnych objawów. Natomiast jeżeli cokolwiek wzbudzi niepokój – niezależnie od wieku – należy zgłosić się do specjalisty. W medycynie nie ma miejsca na zwlekanie – podkreśla lekarz.

Istotnym badaniem jest oznaczenie PSA.

– PSA to badanie, które nie rozpoznaje bezpośrednio nowotworu, ale wskazuje ryzyko jego wystąpienia. To sygnał, że warto pogłębić diagnostykę. Nie należy go traktować jako jednoznacznej diagnozy, ale raczej jako element szerszej oceny stanu zdrowia pacjenta – wyjaśnia.

Objawy alarmowe

Niektóre symptomy powinny skłonić do natychmiastowej wizyty u specjalisty.

– Do objawów, które bezwzględnie wymagają konsultacji, należą krew w moczu, krew w nasieniu, gorączka o niewyjaśnionej przyczynie, dolegliwości kolkowe czy ból. Równie ważna jest każda zmiana, którą pacjent sam u siebie wyczuje – nawet jeśli nie jest pewien, czy ma ona znaczenie. Lepiej sprawdzić coś niegroźnego niż przeoczyć poważną chorobę – zaznacza dr Bochynek.

Rak jądra – choroba młodych mężczyzn

Rak jądra to nowotwór, który najczęściej dotyka młodych mężczyzn.

– Jeżeli mówimy o raku jądra, to rzeczywiście dotyczy on głównie młodych ludzi. Profilaktycznie myślimy o grupie mężczyzn między 20. a 50. rokiem życia, natomiast szczyt zachorowań przypada na młodszy wiek. Dlatego tak ważna jest świadomość i szybka reakcja na wszelkie nieprawidłowości – mówi lekarz.

– Samobadanie jąder jest bardzo ważne, ale warto podkreślić, że jest to umiejętność, której trzeba się nauczyć. Najlepiej, aby instruktaż odbył się podczas wizyty u urologa. Lekarz nie tylko wyjaśni, jak to robić, ale także upewni się, że pacjent rozumie, na co zwracać uwagę i potrafi prawidłowo wykonać badanie – dodaje.

Prostata – problem powszechny

Choroby prostaty są częstym zjawiskiem, szczególnie wraz z wiekiem.

– Statystyka jest jednoznaczna – w wieku 80 lat nawet 80% mężczyzn może mieć przerost prostaty. To bardzo duża liczba, ale trzeba pamiętać, że nie zawsze oznacza to chorobę o ciężkim przebiegu. W wielu przypadkach jest to proces łagodny i dobrze kontrolowany – wyjaśnia dr Bochynek.

Lekarz podkreśla również, że nowotwór prostaty ma bardzo zróżnicowany charakter.

– To schorzenie niejednorodne – u części pacjentów przebiega łagodnie i może być jedynie obserwowane, u innych wymaga leczenia operacyjnego lub radioterapii. Dlatego tak ważna jest indywidualna diagnostyka i odpowiednie dobranie metody leczenia – zaznacza.

Zdrowie to odpowiedzialność, nie słabość

Zmienia się również podejście społeczne do dbania o zdrowie. Coraz częściej jest ono postrzegane jako przejaw odpowiedzialności, a nie słabości.

– Dbanie o zdrowie nie jest oznaką słabości. Wręcz przeciwnie – jest oznaką świadomości i odpowiedzialności za siebie i swoich bliskich. Im wcześniej zaczniemy myśleć o profilaktyce, tym większa szansa, że unikniemy poważnych problemów w przyszłości – podsumowuje dr Bochynek.

Najważniejsze przesłanie

Na koniec nasz specjalista pozostawia prostą, ale niezwykle istotną radę:

– Jeżeli coś wzbudza niepokój – nie należy tego bagatelizować. Warto skonsultować się ze specjalistą, ponieważ wczesna diagnoza daje największe możliwości skutecznego leczenia. Lepiej przyjść i upewnić się, że wszystko jest w porządku, niż zbyt długo zwlekać.