Kakowska Strefa Czystego Transportu po decyzji sądu - jedni widzą sukces, drudzy zapowiadają kolejne kroki prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie 14 stycznia 2026 roku orzekł, że uchwała w sprawie Strefy Czystego Transportu w Krakowie w przeważającej części jest zgodna z prawem. Wyrok zapadł po rozpatrzeniu skargi wojewody małopolskiego, który zarzucał strefie m.in. dyskryminację osób spoza miasta oraz naruszenie konstytucyjnych zasad równości i proporcjonalności.

Sąd uznał, że zasadniczy cel wprowadzenia SCT, czyli ochrona zdrowia mieszkańców przed skutkami zanieczyszczeń komunikacyjnych, uzasadnia wprowadzenie ograniczeń dla starych, wysokoemisyjnych pojazdów. W ocenie składu orzekającego zdrowie jest dobrem nadrzędnym, które może stanowić podstawę do takich regulacji.

Jednocześnie WSA wskazał na dwa elementy uchwały wymagające korekty. Po pierwsze, zakwestionowana została definicja mieszkańca, w której zwolnienia z zasad SCT były uzależnione od posiadania meldunku w Krakowie. Zdaniem sądu wyłączenia nie mogą być warunkowane zameldowaniem na pobyt stały lub czasowy. Drugą kwestią było ograniczenie zwolnień z zasad strefy wyłącznie do osób udających się do placówek medycznych finansowanych przez NFZ. Sąd uznał, że zwolnienie to powinno obejmować wszystkie placówki medyczne, również prywatne.

Pozostałe zarzuty wojewody małopolskiego nie zostały uwzględnione. Sąd nie dopatrzył się naruszenia zasady równości w fakcie, że mieszkańcy Krakowa objęci są częściowymi zwolnieniami z zasad SCT. W ocenie sądu takie rozwiązanie jest uzasadnione i nie ma charakteru dyskryminującego wobec osób spoza miasta. Oddalone zostały także zarzuty dotyczące sposobu organizacji ruchu oraz zbyt krótkiego vacatio legis uchwały. Skargi wniesione przez dwie osoby fizyczne oraz gminę Skawina zostały odrzucone jako niedopuszczalne z powodu niewykazania naruszenia interesu prawnego.

Wyrok został przyjęty z aprobatą przez organizacje społeczne zaangażowane w sprawę. Przedstawiciele Polskiego Alarmu Smogowego i Krakowskiego Alarmu Smogowego podkreślają, że decyzja sądu wzmacnia podstawy prawne do tworzenia podobnych stref w innych miastach. Wskazują również na znaczenie orzeczenia w kontekście walki z zanieczyszczeniami powietrza i ochrony grup szczególnie narażonych, takich jak dzieci, osoby starsze oraz przewlekle chore.

W trakcie postępowania do akt sprawy dołączone zostało stanowisko lekarzy i naukowców, którzy zwracali uwagę na negatywny wpływ spalin komunikacyjnych na zdrowie. Podkreślali, że oddychanie powietrzem zanieczyszczonym tlenkami azotu zwiększa ryzyko m.in. udarów mózgu, zawałów serca, nowotworów płuc, astmy oraz przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. Zdaniem autorów tego stanowiska ograniczenia w ruchu najbardziej emisyjnych pojazdów są jednym z kluczowych narzędzi poprawy jakości powietrza w dużych miastach.

Inaczej wyrok ocenia Fundacja Wolność i Własność, która brała udział w postępowaniu po stronie wojewody małopolskiego. Organizacja podkreśla, że choć sąd częściowo podzielił argumenty dotyczące procedowania świadczeń zdrowotnych, to w pozostałym zakresie utrzymał założenia SCT. W opinii fundacji uchwała nadal w sposób nieproporcjonalny ingeruje w prawo własności oraz swobodę poruszania się. Pełnomocnicy fundacji zapowiedzieli złożenie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz dalsze działania prawne, również na innych ścieżkach postępowania.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie jest prawomocny. Wszystkim stronom i uczestnikom postępowania przysługuje prawo wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Do czasu rozstrzygnięcia tej kwestii Strefa Czystego Transportu w Krakowie pozostaje jednak rozwiązaniem, które w świetle obecnego orzeczenia w zdecydowanej większości spełnia wymogi prawa i ma służyć ochronie zdrowia mieszkańców miasta.